İstanbulun İlk Ulaşım Aracı Atlı Tramvaylar

istanbul atli tramvaylar
istanbul atli tramvaylar

İstanbulun ilk ulaşım aracı atlı tramvay : Atlı tramvay İstanbul’da ilk kez 3 Eylül 1869 da Konstantin Karopana tarafından Azapkapı Ortaköy hattında hizmete girmiş, onu daha sonra hizmete giren on adet değişik hat takip etmiştir. Atlı tramvaylar, İstanbul’da 1915 yılında yerlerini tamamem elektrikle çalışan tramvaylara bıraktılar.

Atlı tramvay nedir (Video)?

Atlı tramvay, at ya da katırlarca çekilen ve raylar üzerinde giden kent içi taşıma aracıdır.

İlk atlı tramvay nerede hizmete girdi?

Atla çekilen arabaların çalıştığı ilk tramvay hatları ABD’de hizmete girdi; ilk kez 1832’de New York kentinin Bowery semtinde John Mason adlı bir banka yöneticisinin girişimiyle sefere kondu. Motorlu tramvayların habercisi olan atlı tramvayların kullanımı Amerika Birleşik Devletleri’nde Boston, New Orleans ve Philadelphia gibi büyük kentlerin ardından Paris ve Londra, daha sonra da ABD’nin küçük kent ve kasabalarında yaygınlaştı.

Avrupa’da ilk atlı tramvay nerede kullanıldı?

  • 1853’te, Fransız mühendis Alphonse Loubat tarafından New York’ta rayların yola gömüldüğü ilk şehir tramvayı inşa edildi. Gömülü raylar 1855’te yine Loubat tarafından Fransa’da Paris-Boulogne arasında inşa edildi.
  • 1855 yılında Paris`te atlı tramvaylar sefere başladı.
  • Gömülü raylara, ilk kez ABD’de hizmete girdiği için Avrupa’da “Amerikan Demiryolu”na adı verildi.

Atlı tramvayın özellikleri nelerdir?

Sıradan bir atlı tramvay 30 yolcu alırdı; karşılıklı oturma yerlerinin bulunduğu açık bir bölümü, ortada bir koridoru, önde sürücü ve arkada hareket memuru için birer sahanlığı olurdu. Kapalı ya da iki katlı olan atlı tramvaylar da vardı. Arka sahanlığı olmayan küçük ve alçak tramvaylara bobtail (kuyruğu kesik) denirdi.

ABD’de atlı tramvay uygulaması ne zaman sona erdi?

1880’lere gelindiğinde yalnızca ABD’de yaklaşık 18 bin atlı tramvay vardı. Atlı tramvaylar 1860-1880 arasında Avrupa’nın büyük şehirlerinde gelişti. 1890’larda atlı tramvaylar, kablolu ve elektrikli demiryollarının rekabeti karşısında giderek ortadan kalktı. (Kaynak: Wikipedi)

Atlı tramvaylar Türkiye’de ne zaman kullanılmaya başlandı?

Atlı tramvaylar, İstanbul`da toplu ulaşımın miladı sayılırlar. Atlı tramvayların İstanbul’daki ilk seferi, 03 Eylül 1869’da Tophane-Ortaköy hattında başlar. İlk işletme yılında 430 at kullanılarak 4,5 milyon yolculuk karşılığında 53.000 Lira gelir elde edilir.

İstanbul’daki atlı tramvayların tarihçesi nedir?

İstanbul’da tramvay inşaatı Kostantin Karapano Efendi’ye verilen imtiyaz neticesinde gerçekleşti ve ilk hat 31 Temmuz 1871 tarihinde Azapkapı-Beşiktaş arasında, Tophane’de yapılan törenle hizmete açıldı. 30 Ağustos 1869 tarihli “Dersaadet’de Tramvay ve Tesis İnşaası’na Dair Sözleşme” ile İstanbul caddelerinde yolcu ve eşya taşımacılığı için demiryolu yapılarak hayvanların çektiği araba işletmeciliği, 40 yıl süreyle Karapano Efendi’nin kurduğu “İstanbul Tramvay Şirketi’ ne verildi. İlerleyen yıllarda faaliyet alanı genişleyen şirket, 1881’den itibaren ‘Dersaadet Tramvay Şirketi’ olarak anılmaya başlandı.

İlk atlı tramvaylardan Azapkapı Beşiktaş arasında kurulurken bu hat daha sonra Ortaköy’e uzatıldı. Ardından Eminönü-Aksaray, Aksaray-Yedikule ve Aksaray-Topkapı hatları açılarak ilk işletme yılında 430 at kullanılarak 4,5 milyon yolcu karşılığında 53 bin lira gelir elde edildi. Daha sonraları Voyvoda’dan Kabristan Sokağı –Tepebaşı-Taksim-Pangaltı-Şişli, Bayezid-Şehzadebaşı, Fatih-Edirnekapı-Galatasaray-Tünel ve Eminönü-Bahçekapı hatları açıldı.

Osmanlı İmparatorluğu sınırları içerisinde çalışmaya başlayan atlı tramvaylar daha sonra imparatorluğun büyük şehirlerinde de kurularak önce Selanik daha sonra Şam, Bağdat, İzmir ve Konya’da işletmeye açıldı. 1880 yılında tramvaylarda durak uygulamasına geçildi. Daha önce yolcunun istediği yerde duruyor, bu da hızını yavaşlatıyordu. 1883 yılında Galata, Tepebaşı ve Cadde-i Kebir’e (İstiklal Caddesi’ne tramvay hattı döşendi. 1911 yılında Beşiktaş, 1912 yılında ise Şişli tramvay depoları açıldı. 1912 yılında Balkan Harbi’nin başlaması üzerine İstanbul Tramvay Şirketi’ne ait tüm atlar (430 adet) 30 bin liraya satın alınınca İstanbul bir yıl süreyle tramvaysız kaldı. İki yıl sonra Birinci Dünya Savaşının başlaması üzerine bu sefer de İstanbul’da ulaşım sekiz ay süreyle durdu.

İstanbul’da toplu ulaşımın miladı sayılan, yayaları uyarmak için elindeki borazanıyla (nefir) varda (kenara çekilin) diyerek yayaları uyarmak için atların önünde koşarak giden vardacılarıyla ünlü atlı tramvayların işletmeciliğine 1914 yılında son verildi. Böylece 45 yıl süren atlı tramvay serüveni de son buldu.

1913 yılında Silahtarağa’da Türkiye’nin ilk elektrik fabrikası kurularak 11 Şubat 1914’te önce tramvay şebekesine, ardından da şehre elektrik verilir.

Cevahir AVM’nin atlı tramvaylarla ilgisi nedir?

Bundan tam 100 yıl önce, 1912 yılında atlı tramvay deposu olarak açılan ve İETT’nin tarihinde olduğu kadar İstanbul’un toplu ulaşım tarihinde de önemli yere sahip olan eski Şişli garajı tramvay ve otobüslerle birlikte troleybüslere de ev sahipliği yaptı. 1980’li yıllarda şehrin merkezinde kaldığı gerekçesiyle kaldırılan garaj, ilk olarak atlı tramvay ahırı olarak kullanıldı. Daha sonraki yıllarda şehrin simgesi haline gelen ektrikli tramvaylar burada depolandı. 1948 yılında atölyelerin eklenmesiyle otobüs garajı haline getirildi. 1961 yılından itibaren troleybüsler de istiflenmeye başlandı. 1952 yılında Türkiye’nin ilk psikoteknik laboratuarı burada kurularak vatman, şoför ve biletçilere eğitim verilmeye başlandı. 1960’lı yıllarda bayan biletçilerin görev yaptığı Şişli garajı, 1961 yılında çekilen ve başrollerini Ayhan Işık ile Türkan Şoray’ın paylaştığı ‘Otobüs Yolcuları’ filminde set olarak kullanıldı. 1987 yılında İstanbul Büyükşehir Belediyesi’ne iş merkezi yapılmak üzere devredilen arsa üzerinde 1989 yılında inşaatına başlanan Cevahir AVM, dünyanın en büyük ikinci alışveriş merkezi olarak 2005 yılında hizmete açıldı.

İstanbul’daki atlı tramvayın kronolojisi nedir?

  • 03 Eylül 1869 – İstanbul`da iki katana (Macaristan ve Avusturya’dan getirilen atlar) tarafından çekilen ilk atlı tramvay deneme seferlerine başladı.
  • 31 Temmuz 1871 – İlk atlı tramvay Azapkapı-Beşiktaş hattında, Tophane’de düzenlenen törenle hizmete alındı. Hizmet, daha sonra Azapkapı-Aksaray, Aksaray-Yedikule, Aksaray-Topkapı hatlarıyla genişletildi.
  • 14 Ağustos 1872 – Aksaray-Yedikule hattında (3.600 metre) atlı tramvay işlemeye başladı.
  • 1899 – Atlı tramvaylarda görev yapan ve elindeki borazanıyla (nefir) atların önünde koşarak varda (kendini koru) diye yayaları uyaran vardacılar tasarruf gerekçesiyle kaldırıldı.
  • 1994 – Tünel’in Karaköy girişinde (gar binası) açılan yeni İETT Müzesi’nde yazlık atlı tramvay, atlı tramvay durağı, levha ve çeşitli ekipmanlar sergilendi.

İzmir’deki atlı tramvayın tarihçesi nedir?

İzmir caddelerinde tramvaylar ilk kez 1 Nisan 1880’’de görünür olmuşlardı. İzmir’in ilk tramvay hattı ise Konak ile Punta (Alsancak) arasında işletmeye açılmıştı. Bu süreçte İzmir’de faaliyet gösteren bir diğer önemli hat ise Göztepe ve Konak arasında işleyen tramvaylardı. Bilindiği gibi 19.yüzyıl ortalarına değin bir sayfiye görünümünde olan Göztepe ve Karataş’ın gelişmesi Mithat Paşa’’nın İzmir valiliği döneminde gerçekleşmişti.Göztepe’nin İzmir’de önemli bir yerleşim yeri olarak tercih edilmeye başlanmasıyla birlikte; 1880’li yılların başında açılan Göztepe Caddesi, Konak-Karataş ve Göztepe’yi birbirine bağlamaktaydı. Caddenin işlekliği ve Göztepe’nin yeni bir yerleşim alanı haline gelmeye başlaması, bir süre sonra bu cadde üzerinde tramvay işletilmesi fikrini doğurdu. Bu fırsatı kaçırmak istemeyen ve hemen değerlendirmek isteyen Harenz Kardeşler ve Pierre Giudici, Osmanlı Devleti’ne başvurarak hattın işletme hakkı ve imtiyazını almışlardı.

Bu gelişmeler ışığında, 1885 yılında işletmeye açılan Göztepe tramvayı, başlangıçta tek hat olarak inşa edilmiş, 1906 yılında ise, çift hata dönüştürülmüştür. Tramvay günün en erken saatlerinde başladığı seferlerini gece yarısı son seferiyle noktalardı. Rıhtım tramvayları gibi üzeri açık olarak tasarlanan kabinlerde, kadın ve erkekler için oturma bölümleri harem- selamlık olarak düzenlenmişti.

1908 yılına gelindiğinde, Göztepe tramvay hattını işletme yönetimi, aynı zamanda İzmir’in elektriklenmesi işini de üstlenen Belçikalılara geçmişti. Yine aynı tarihlerde Göztepe hattının Narlıdere’ye kadar uzatılması ile ilgili projeye izin çıkmışsa da bu proje gerçekleşememişti. Bununla birlikte hattın uzatılması çalışmaları içerisinde sadece uzunluğu 1 km’yi bulan ve İzmir Belediyesi tarafından yaptırılan Göztepe – Güzelyalı hattı tamamlanabilmişti. Atlı tramvaylar zamanla İzmir halkının kent içi ulaşımda kullandığı en önemli araçlardan birisi haline gelmişti. İmparatorluğun son yılları ve Cumhuriyet’’in ilk yıllarında da atlı tramvaylar kent içi ulaşımın vazgeçilmez öğeleri oldular. Elektriğin bir enerji birimi olarak yaygınlaşmasıyla birlikte tramvaylar da elektrikli hale gelmiş ve 18 Ekim 1928 tarihinden itibaren Güzelyalı-Konak arasında ilk elektrikli tramvaylar çalışmaya başlamıştı. Atlı tramvaylar İzmir caddelerindeki ömürlerini artık doldurmuşlardı. Nitekim, bu gelişmeler doğrultusunda 31 Ekim 1928 tarihinde, atlı tramvaylar kent içerisindeki son seferlerini yaparak kaldırılmıştır.

    İlk yorum yapan olun

    Yorumunuz