Bursa- İzmir karayolunda Bursa ya 42 km uzaklıktadır. Bizans Dönemi’nde Apollania ad Rhyndacum, önce Bitinya Piskoposluğu’na bağlı kalmış, daha sonra Nicomedia ve kısa bir süre de Kios piskoposluklarına bağlanmıştır.
Osmanlılar 1302 yılında Baleum (Koyunhisar) Savaşı’ndan sonra, bu kaleye sığınan Kite Tekfuru’nu kovalayarak ilk kez Apollania önlerine gelmişler; ancak bu kuşatma sırasında kaçak tekfurun teslim edilmesi dolayısıyla anlaşmaya vararak geri çekilmişler, yalnızca Alyos adasını ele geçirmekle yetinmişlerdir. Bu adanın ele geçirilmesiyle, esasen Apollania ad Rhyndacum’un gölün çıkış kapısındaki berkitilmiş Lopadion kalesiyle ilişiği kesilmiş bulunuyordu.
Antik kentle ilgili arkeolojik bilgiler şöyle sıralanabilir: Kalıntılar, karayolunun 3.7 kilometre güneyinden itibaren başlamaktadır. Antik yollar, halk arasında “Delik Taş” adıyla tanınan yerde yüzeyde görülmektedir. Birbirine paralel olarak uzanan iki yoldan batıdaki 1.7 metre genişliğindedir. Çok kullanılmış olduğu, tekerlek ve atların geçmiş olduğu yerlerdeki izlerden anlaşılmaktadır. Yolların uzantıları Nekropol içlerine doğrudur.
Doğal kayalardan kesilmiş lahit tekneleri ve kapakların yaygın olarak görüldüğü Nekropol Alanı’nda, antik yolların kenarında, 8.5 x 8.5 metre boyutlarında yüksek anıt mezarları bulunmakta idi. Aynı tip mezarlara göl kıyısında da rastlanmaktadır.Gölyazı Antik tarihi ile araştırma yapan Belgesel yönetmeni Tekin Gün Anıt mezarların göl içine bakan 50 metrelik sığı suda bulunan Kız adasında Apollon Krallığı tapınak kalıntıları bulunmaktadır.
Dış kaleye halk arasında “Taş Kapı” denilmektedir. Yarımadanın en dar yerini denetim altında bulundurmak için yapılmıştır. Surda 8.5 x 8.5 metre boyutlarında kare prizma bir burç yükselmektedir. Bu burcun yapımında, kentteki açık hava tiyatrosunun taşları kullanılmıştır. Surun duvar kalınlığı bazı yerlerde 5 metreyi bulmaktadır.
Örf ve Âdetler
Her sene düzenlenen Leylek Şenliği vardır. 20. yüzyıla kadar Rumlar ve Manavlar beraber yaşamışlardır. 20. yüzyıla kadar Rumlar ve Manavlar beraber yaşamışlardır.
