Dünya Sağlık Örgütü ve İklim Değişikliği: 2024 Raporu
Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ile işbirliği içinde geliştirilen ve Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO) dahil olmak üzere 57 akademik kurum ve Birleşmiş Milletler (BM) kuruluşundan 122 önde gelen uzman tarafından hazırlanan Lancet Sağlık ve İklim Değişikliği Geri Sayım 2024 Raporu yayımlandı.
Bu rapor, iklim değişikliğinin sağlık üzerindeki tehditlerini izleyen 15 göstergeden 10’unun yeni rekor seviyelere ulaştığını ortaya koymaktadır. Aşağıda bu bulgulara dair önemli detaylar yer almaktadır.
65 Yaş Üstü Sıcak Hava Bağlı Ölümler Rekor Seviyede
2023 yılı, dünya genelinde kalıcı kuraklıklar, ölümcül sıcak hava dalgaları, yıkıcı orman yangınları ve fırtına gibi olayların etkisiyle kayıtlara en sıcak yıl olarak geçti. Geçen yıl, insanlar olması gereken seviyeden 50 gün daha fazla sağlığı tehdit eden aşırı sıcaklıklara maruz kaldı. Aşırı kuraklık, küresel kara alanlarının %48’ini etkisi altına aldı.
65 yaş üstü bireylerde sıcağa bağlı ölümler, 1990’lardaki seviyeye göre %167 oranında bir artış göstererek rekor seviyeye ulaştı. Ayrıca, dünya genelinde insanlar, hafif açık hava egzersizleri yaparken rekor düzeyde ısı stresine maruz kaldı. Artan sıcaklıklar, 512 milyar potansiyel iş gücü kaybına yol açarak, bu kaybın ekonomik büyüklüğü 835 milyar dolar olarak tahmin ediliyor.
5 Milyonun Üzerinde Dang Vakası Raport edildi
Son 10 yılda, küresel kara alanının %61’inde, 1961-1990 ortalamasına kıyasla aşırı yağış olaylarında artış gözlemlendi. Bu durum, sel, bulaşıcı hastalıklar ve su kirliliği riskini artırarak, 2022’de 124 ülkede 151 milyondan fazla insanın şiddetli gıda güvensizliği yaşamasına neden oldu.
Aşırı hava olaylarının ekonomik kayıplarının toplam yıllık değeri, 2019-2023 döneminde 227 milyar dolara ulaştı. Hızla değişen iklim, sivrisinek kaynaklı ölümcül bulaşıcı hastalıkların yayılması için iklimsel uygunluğu artırdı. 2022 yılında, 80’den fazla ülkede 5 milyonun üzerinde dang vakası rapor edildi.
Rapor, hükümetler ve şirketlerin fosil yakıtlara yaptıkları ısrarlı yatırımlar karşısında emisyonların tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştığını ve bunun dünyanın dört bir yanındaki insanların hayatta kalma şansını azalttığını göstermektedir. Geçen yıl, enerji sektöründen kaynaklanan karbondioksit emisyonları, 2022’ye göre %1,1 artışla tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaşmıştır.
Türkiye’deki Etkiler
Türkiye’de ise 2014-2023 döneminde, her bebek ve 65 yaş üstü yetişkin sırasıyla yılda ortalama 14,8 gün ve 13,7 gün sıcak hava dalgasına maruz kaldı. 2023 yılı itibarıyla, aynı gruplar sırasıyla 24,8 gün ve 21,9 gün sıcak hava dalgası yaşadı.
Aşırı sıcaklığa maruz kalma nedeniyle Türkiye’de 471 milyon iş gücü saati kaybedildi. Bu kayıp, 1990-1999 dönemindeki yıllık ortalamaya göre %14’lük bir artışa denk gelmektedir. Ayrıca, sıcaklık nedeniyle iş gücü kapasitesinin azalmasından kaynaklanan potansiyel gelir kaybının da 846 milyon dolar olduğu tahmin edilmektedir.
Türkiye’de, 2019-2023 dönemindeki her yıl, ülkenin yüz ölçümünün %82,7’si en az bir ay, %43,3’ü en az üç ay ve %11,7’si en az altı ay aşırı kuraklık yaşadı.
Endişe Verici Bulgular ve Çözüm Önerileri
Lancet Geri Sayım İcra Direktörü Marina Romanello, rapora ilişkin değerlendirmesinde, iklim konusundaki eylemsizliğin sağlık üzerindeki tehditlerine yönelik bu yılki envanterin, sekiz yıllık izleme süreçlerindeki en endişe verici bulguları ortaya koyduğunu vurguladı. Geçen yıl, aşırı sıcak hava dalgaları, ölümcül hava olayları ve yıkıcı orman yangınlarının etkilerinin rekor kırdığını belirtti.
Romanello, “Gezegendeki hiçbir birey ya da ekonomi iklim değişikliğinin sağlık tehditlerinden muaf değil. Fosil yakıtların durmaksızın genişlemesi ve sera gazı emisyonlarının rekor seviyelere ulaşması, sağlık üzerindeki bu tehlikeli etkileri daha da artırıyor.” ifadelerini kullandı.
Romanello, finansal kaynakların fosil yakıtlara aktarılmaya devam ettiğine işaret ederek, “Her yıl fosil yakıt endüstrisine yatırılan veya sübvanse edilen trilyonlarca doların yeniden kullanılması, temiz enerji ve enerji verimliliğine adil bir geçiş sağlama fırsatı sunacaktır.” dedi.
Lancet Countdown Eş Başkanı Anthony Costello ise adil ve sağlıklı bir geleceğe doğru ilerlemek için kaynakların fosil yakıt temelli ekonomiden sıfır emisyonlu bir geleceğe kaydırılmasını vurgulayarak, “Başarılı bir reform için, finansman mekanizmalarının refahı korumasını, sağlık eşitsizliklerini azaltmasını ve özellikle en çok ihtiyaç duyan ülkeler için sağlık kazanımlarını en üst düzeye çıkarmasını sağlamak üzere, insanların sağlığı iklim değişikliği politikasının önüne ve merkezine yerleştirilmelidir.” şeklinde konuştu.
