Hamamböceği: Dünya’nın En Eski Yoldaşları
Hamamböceğinin günümüzdeki küresel hakimiyetinin kökenleri, süperkıtaların parçalanmasıyla başlamış olabilir. İnsanlık olarak, hamamböceği dahil olmak üzere birçok şeyden tiksinmemiz bir gerçek. Ancak bu yaratıkların da bir nebze saygıyı hak ettiğini unutmamak gerekiyor. Görünüşe göre, hamamböcekleri o kadar uzun zamandır dünyada varlar ki, global yayılım için kanatlarını açmaları bile gerekmemiş; sadece çevrelerinde olan biteni izleyerek, kıtaların hareket etmesini beklemişler.
HAMAMBÖCEKLERİ EN AZ 125 MİLYON YILDIR GEZEGENİMİZDELER
Populer Science Türkçe’nin aktardığına göre, fosil kayıtlarına baktığımızda, günümüzdeki hamamböceklerinin atalarının son 125 ila 140 milyon yıldır gezegen yüzeyinde var olduğuna dair kesin kanıtlar mevcut. Hamamböceği benzeri börtü böceklerin 300 milyon yıl kadar eskiye uzandığını gösteren birçok bulgu bulunmasına rağmen, bu türlerin öldüklerinde genitalyalarını gösterecek kadar nazik olmadıkları için araştırmacılar, Blattodea takımını diğer türlerden ayırmada kullanılan belirgin bir özellikten yoksun kalmışlardır.
Bu nedenle, modern hamam böceklerinin son ortak atasını nerede bulacağımız sorusu sıklıkla tartışılan bir konu haline gelmiştir. Ancak bir araştırma ekibi, yaşayan 119 hamam böceği türünü temsil eden örneklerden yola çıkarak, günümüzdeki popülasyonların ne kadar uzun zamandır evrimleştiğini tahmin etmeye çalışmıştır. 2018 yılında yayınlanan makalenin baş yazarı olan Thomas Bourguignon, Japonya’daki Okinawa Bilim ve Teknoloji Enstitüsü’nde çalışmaktadır. Bourguignon, “Ulaştığımız sonuçlar, günümüze kadar gelen hamam böceği familyalarının yaklaşık 180 milyon yıl süresince evrimleştiğini göstermektedir” diyor.
Bu rakamlar, bilim insanlarının günümüzdeki hamamböceklerinin (4.500’ü aşkın tür) büyük ihtimalle 235 milyon yıl kadar önce ortak bir atayı paylaştığını tahmin etmelerine olanak tanımaktadır. Bourguignon ve araştırma ekibi, hamam böceklerinin evrimi ile ilgili ilginç bilgiler elde etmenin yanı sıra, bu durumu en tembel göç şekli olarak nitelendirdikleri küresel bir dağılım halinin kanıtı olarak da değerlendirmişlerdir; yani ‘otur ve kıtalar birbirinden ayrılana kadar bekle’ şeklinde bir göç.
Dünya, o dönemlerde çok farklı bir ortamdı. Günler daha kısa, iklim daha sıcak ve kıtalar hala Pangea isimli devasa bir kara parçasında birleşik durumdaydı. Bu süperkıta, yaklaşık 175 milyon yıl önce daha küçük parçalara ayrılarak, nihayetinde bildiğimiz kıtasal plakalara dönüşmüştü.
Bourguignon, “Ulaştığımız sonuçların, hamam böceklerinin küresel dağılımlarının belirlenmesinde kıtasal kaymanın önemli bir rolü olduğunu düşünmekteyiz” diyor. “Küresel ölçekte fosil kayıtları da hipotezimizle örtüşüyor.” Hamamböceklerinin, hava ve deniz konusunda pek uzman sayılmadıkları düşünüldüğünde, bu durum oldukça mantıklı gelmektedir.
Fosil kalıntıları, halihazırda karasal alanın büyük bir kısmını işgal ettiklerini göstermektedir. Dolayısıyla hamam böcekleri, onlarca milyon yıl boyunca sakin bir yaşam sürmüş, yaşadıkları ortamlarda varlıklarını sürdürmüş ve dinozorların sonunu izlemişlerdir; tıpkı bizim türümüzün nihai kaderini izleme olasılıkları gibi.
Gerçekten de bu küçük hayvanların, bir yere ayrılmamaya bu kadar mükemmel bir şekilde uyum sağlaması, takdire şayan bir durum. Distopik bir dünyada, onlardan ya besin olarak faydalanır, ya kıyametten sağ kurtulan yoldaşlarımızı bulmak için onları mikrofonlarla donatır ya da sadece eğlence amaçlı olarak zihinlerini kontrol etmeye çalışırdık.
Öyleyse, hamamböceklerine mutlu ve huzurlu geçirecekleri birkaç yüz milyon yıl daha diliyoruz. Keşke biz de bu uzun süreli yolculuğu görebilsek.
Araştırma, 2018 yılında Molecular Biology and Evolution bülteninde yayınlanmıştır.
