Nobel Ödüllü Bilim İnsanı Aziz Sancar’ın Yeni Keşfi
Aziz Sancar, “heyecan verici keşif” olarak tanımladığı çalışmasına dair ilk açıklamasını 17 Şubat 2022’de yaptı. O tarihten bu yana laboratuvarında kapsamlı araştırmalarını sürdüren Sancar, fareler üzerinde gerçekleştirdiği deneyler hakkında soruları yanıtladı. Nobel Ödülü’ne layık görülen çalışması, hücrelerin hasarlı DNA’yı onararak genetik bilgiyi nasıl koruduğunu moleküler düzeyde haritalamak üzerineydi. Bu alanda yaklaşık 10 yıl süren derinlemesine çalışmaları sonucu elde ettiği bilgi birikimiyle farklı araştırma alanlarında da ilerlemeler kaydetti.
Moleküler biyolojide yaygın olarak kullanılan kimyasal maddelerden biri olan EdU molekülü hakkında bilgi veren Sancar, bu molekülün hem normal hücreleri hem de kanser hücrelerini öldürebildiğini belirtti. Ancak, bu keşfin üzerinden birkaç yıl geçmesine rağmen çalışmaların yeterince ilerlemediğini ifade etti.
Beyin tümörlerinin, dünya genelinde ölüm nedenleri arasında 10. sırada yer aldığını vurgulayan Sancar, mevcut kanser ilaçlarının “kan-beyin” bariyerini aşamadığını ve bu nedenle beyin kanserine karşı etkili olamadığını dile getirdi.
“EdU Molekülü Kan-Beyin Bariyerini Geçiyor”
Kanser tedavisinde sıklıkla kullanılan “Cisplatin” adlı ilacın, kan-beyin bariyerini aşamadığını belirten Sancar, EdU molekülünün bu bariyeri geçerek beyne ulaşabildiğini vurguladı. Sancar, “Keşfimizde ortaya koyduğumuz bileşen, beyne zahmetsizce giriyor ve kanser hücrelerini etkili bir şekilde öldürüyor.” ifadelerini kullandı.
Laboratuvar deneylerinin ardından fare deneylerine geçtiklerini söyleyen Sancar, bu süreci şu şekilde anlattı:
- Üniversitelerdeki sinirbilim bölümleriyle işbirliği yaparak insan beyin tümör parçalarını temin ettik.
- Bu parçaları fare beyin dilimlerine yerleştirerek gerçek bir hücre ortamı oluşturduk.
- Fare beynine insan tümör hücreleri enjekte edildi ve EdU’nun beyin tümörleri üzerindeki etkisini gözlemledik.
İlk aşamada mevcut ilaçların daha etkili olduğunu gözlemlediklerini söyleyen Sancar, “Ancak 30-40 gün sonra EdU molekülünün etkisinin belirgin şekilde arttığını ve bu etkinin yüzde 25’lere ulaştığını gördük. Ayrıca mevcut ilaçlarla kombinasyon halinde kullanıldığında ise sonuçların daha başarılı olduğunu fark ettik.” dedi.
EdU’nun toksisitesi ve hızlı bölünen hücrelere yönelik seçiciliği dikkate alındığında, kanser tedavisinde potansiyel bir seçenek olarak öne çıktığını ifade eden Sancar, şunları ekledi:
“EdU’nun özellikleri, onu etkili bir beyin kanseri ilacının temeli haline getirebilir. Bu molekül, hızlı bölünen kanserli beyin hücrelerini hedef alırken, sağlıklı ve bölünmeyen beyin hücrelerini koruyabilir. EdU, hayvanlar üzerinde başarılı bir şekilde çalışıyor; ancak insanlarda kullanılabilmesi için önümüzdeki iki yıl boyunca klinik deneylerde yan etkilerini araştırmamız gerekecek. Bu süre zarfında EdU’nun insanlardaki yan etkilerine odaklanacağız. Ayrıca, DNA onarımıyla ilgili bu yeni metodu Türkiye’de de yaygınlaştırmak için çaba gösteriyorum.”
